Het draagvlak voor vape- en sigaretvrij terras groeit, maar in de praktijk gebeurt het nog weinig; 'de horeca is huiverig'

Een kop koffie in de zon, een lekkere lunch, een spelend kind aan je tafel. En ondertussen een walm sigarettenrook die in je gezicht waait. Op duizenden Nederlandse terrassen is dat nog steeds de realiteit.

Tekst: Gerlach Hochstenbach / BN de Stem
Foto: Johan Wouters / PIX4Profs

Terwijl de meeste Nederlanders liever rookvrij zitten, blijft het merendeel van de horeca vasthouden aan de peuk op het terras. "dat is niet meer uit te leggen. Het is onbegrijpelijk", vindt Károl Illy, directeur van het Longfonds en bestuurder van de Rookvrije Generatie (een initiatief van de Hartstichting, KWF en Longfonds).
"We doen jaarlijks onderzoek, 80 procent van de Nederlanders is vóór een rook- en vapevrij terras, zeker als er kinderen komen. Maar de praktijk loopt mijlenver achter. Nog geen 2 procent van de terrassen is rookvrij."

Toch zijn er ondernemers die de stap wel hebben durven zetten. Michiel de Jager en Samantha van Nispen, eigenaren van Familierestaurant Huis ten Bosch in Chaam, besloten al in 2016 om hun terras rookvrij te maken. Eerst gedeeltelijk, later volledig. "We begonnen met het deel naast de speeltuin," vertelt De Jager. "Dat deden we vooral om kinderen te beschermen tegen rook."
Maar het bleek verwarrend voor gasten. "Mensen snapten niet wat waar mocht", zegt Van Nispen. "Dus hebben we in 2018 de knoop doorgehakt. Helemaal rook- én vapevrij".
Inmiddels zijn de meeste gasten juist blij met het beleid. Van Nispen: "Ook mensen met een longziekte weten hier dat ze zonder zorgen buiten kunnen zitten. Soms steekt iemand er eentje stiekem op. Die verzoeken we vriendelijk om even buiten de poort te gaan staan."
Het Longfonds pleit niet alleeen voor een rookvrije horeca, maar ook voor strengere regels op andere plekken, dierentuinen, sportclubs: daar zou je ook een rookverbod moeten instellen. Want zien roken doet roken. Je normaliseert het gedrag als kinderen constant volwassenen een sigaret zien opsteken." Hij wijst erop dat rook in de buitenlucht geen onschuldige kwestie is. "Je rookt gewoon mee", zegt Illy. "Verbieden is geen betutteling. Het gaat om het beschermen van de gezondheid van anderen."
Volgens Illy is de angst voor omzetverlies bij horecaondernemers vooral koudwatervrees. "Als je weet dat 80 procent van de Nederlanders liever rookvrij zit, waarom zou je het dan niet doen?" vraagt hij zich hardop af. "Er is simpelweg een enorme kloof tussen wat ondernemers denken en wat hun gasten willen."

Rook naar binnen
Gerben Malée, eigenaar van Cafe Dono in Roosendaal, herkent dat verschil in beleving. Al twaalf jaar geldt bij hem een rookverbod op het terras. "We zijn zelf geen liefhebbers van roken", vertelt hij. "En we verkopen chocolade en andere producten in de winkel. Als de deur openstaat, komt de rook gewoon naar binnen." Hoewel hij soms een boze reactie krijgt, is het meestal geen probleem. "De meeste mensen zeggen: 'O, sorry,' en staan op", zegt hij. "Meer dan 70 procent van de Nederlanders rookt niet. Onze gasten waarderen het juist dat ze rustig koffie kunnen drinken zonder dat er iemand naast hen een sigaret opsteekt."
Volgens Illy laat dit zien dat rookvrij ook gewoon gastvrij is. "Je houdt rekening met de meerderheid en met je eigen perosneel, dat niet continu in een rookwalm hoeft te werken."
Toch blijt de stap voor veel ondernemers groot. "Op een druk plein, omringd door andere terrassen waar wél gerookt mag worden, is het lastig", zegt De Jager. "Dan waait de rook toch je kant op. En veel horecaondernemers roken zelf."
Hij merkt dat het beeld van verlies aan klandizie hardnekkig is. "Wij hebben er geen negatieve gevolgen van gemerkt", benadrukt hij. "Misschien rijdt een enkele gast door. Maar er komen juist anderen voor terug."
Illy is warm pleitbezorger van een landelijke aanpak. "Zolang je het aan ondernemers zelf overlaat, blijft het bij losse initiatieven", stelt hij. "Dat zagen we ook bij de rookvrije schoolpleinen. Pas toen dit landelijk gestimuleerd werd en er uiteindelijk wetgeving kwam, veranderde het echt."
De Rookvrije Generatie wil daarom dat horecaondernemers nadrukkelijk gestimuleerd worden om rookvrij te worden. Meerdere gemeenten doen dit al. "Er is geen enkele reden waarom je op een terras nog zou roken, terwijl dat binnen al lang verboden is", zegt Illy. "Het gaat niet alleen om gezondheid, maar ook m gedragsbeïnvloeding. Hoe minder plekken waar je rookt, hoe minder jongeren ermee beginnen.

Franse stranden
Illy wijst erop dat elders al maatregelen zijn genomen. Zo is de regering De Wever in België van plan om per 1 januari een algheel rookverbod op horecaterrassen in te voeren, al sluit dat voorstel op felle tegenstand van uit de horecasector.
"En in Frankrijk is deze week een verbod op roken ingegaan op stranden, in parken en rondom scholen", vertelt Illy. "Terrassen nog niet, maar het is wel een voorbeeld van hoe je kunt doorpakken."Volgens hem is Nederland op dit vlak te traag. "We zien het draagvlak elk jaar groeien. Maar toch blijven politici bang om zich eraan te branden." Hij noemt het 'onbegrijpelijk' dat de overheid niet sneller optreedt. "Juist omdat de publieke opinie hier al ver mee is."
Bij Huis ten Bosch horen ze geregeld van ouders dat ze bewust komen omdat het rookvrij is. De Jager: "Vroeger had je meer discussie. Tegenwoordig snappen de meeste het wel."
Toch, het contrast tussen de praktijk en het draagvlak is volgens Illy tekenend. "Je hebt zo'n vijfhonderd rookvrije terrassen in Nederland. Dat is niets, op een totaal van tienduizenden", zegt hij. "als je de cijfers niet zou kennen, zou je denken dat mensen het niet willen. Maar het tegenovergesteld is waar."
Hoe moet het verder? Illy is duidelijk. "We moeten ophouden met denken dat het vanzelf wel gaat. Het is prachtig dat er pioniers zij, maar het zet pas echt zoden aan de dijk als er landelijke wetgeving komt. Zoals bij rookvrije werkplekken, scholen en sportvelden.
Ook De Jager ziet een taak voor de overheid. "De individuele ondernemer kan niet alle oplossen", zegt hij. "Als het wettelijk geregeld wordt, is het voor iedereen duidelijk."
Koniklijke Horeca Nederland staat op het standpunt dat het aan de ondernemer is het terras rookvrij te maken. "Als hij erbij gebaat is dat een deel van of het hele terras rookvrij is, moet hij vooral zijn gang gaan. We laten het aan de markt over."

Bron: BN de Stem - 8 juli 2025